معرفی کتاب وصیت، ارث، شفعه

کتاب «وصیت، ارث، شفعه» نوشتۀ دکتر سید حسین صفایی و دکتر محمدهادی جواهرکلام مشتمل بر سه مبحث از مباحث مهم حقوق مدنی، یعنی وصیت، ارث و شفعه است که در برنامۀ درسی کارشناسی حقوق به عنوان حقوق مدنی ۸ پیش‌بینی شده است.

وصیت و ارث که جزء احوال شخصیه به شمار می‌آید، در همۀ کشورها زاییدۀ تاریخ و متأثر از فرهنگ و اعتقادات و عرف‌های جامعه است و از این رو، تفاوت بسیاری در این زمینه در حقوق کشورهای مختلف دیده می‌شود و همۀ قواعد ارث را نمی‌توان با عقل و منطق توجیه کرد؛ هرچند که در کتاب حاضر سعی شده است تا حد امکان برای قواعد آن‌ها در حقوق ایران توجیه منطقی ارائه شود و گاه راه‌حل‌های اصلاحی پیشنهاد شود.

کتابی که اینک به حقوقدانان ارجمند و دانشجویان گرامی تقدیم می‌شود، دارای ویژگی‌های زیر است:

1.سعی شده است مطالب به زبان ساده و قابل درک برای دانشجویان نوشته شود و در عين حال، مطالب استدلالی و مستند به قوانین و منابع و مدارک علمی و فقهی است. همچنین به آرای قضایی و نظریه‌های مشورتی و نظریه‌های شورای نگهبان به اقتضای مورد اشاره و استناد شده است.

2. در کتاب به اقوال و فتاوای مختلف و نظر علمای حقوق با ذکر دلیل اشاره شده و در مواردی که در تفسیر قانون ایران بین علمای حقوق اختلاف نظر وجود داشته، نظرهای مختلف مطرح و نظر اقوا و برگزیدۀ نگارندگان هم با استدلال ذکر شده است.

3. از آنجا که ذکر همۀ مطالب و فتاوای فقها و اقوال علمای حقوق در متن کتاب موجب سنگینی و دشواری کار دانشجویان بوده، بسیاری از آنها در پاورقی آورده شده که محققان می‌توانند برای تحقیق بیشتر به پاورقی‌ها رجوع و در صورت لزوم به منابع اصلی یادشده مراجعه نمایند. برخی از مطالب متن که اهمیت کمتری داشته ولی برای مطالعۀ دانشجویان سودمند بوده با حروف کوچک‌تر مشخص شده تا استادان ارجمند و دانشجویان عزیز در آموزش این درس آن را مد نظر قرار دهند.

۴. صفحات کمتری به شفعه اختصاص داده شده، زیرا بررسی آرای قضایی نشان می‌دهد که شفعه نسبت به ارث و وصیت از اهمیت عملی کمتری برخوردار است و برخی از قواعد آن هم که در قانون مدنی آمده است قابل ایراد می‌نماید. تدریس شفعه همراه با وصیت و ارث نیز قابل ایراد است، زیرا سنخیت و وجه اشتراک چندانی بین آن‌ها نیست. لیکن چون در برنامۀ تحصیلی تدریس آن‌ها در یک درس (حقوق مدنی ۸) پیش‌بینی شده است، در این کتاب نیز به هر سه موضوع پرداخته شده است تا دانشجویان نیازی به تهیۀ کتب متعدد برای این درس نداشته باشند.

5. این کتاب اساساً برای دانشجویان سال آخر کارشناسی نوشته شده، ولی با توضیحات مفصل و استدلالی که گاهی در متن کتاب و گاه در پاورقی آمده و ارائۀ راهکار در مواردی که قانون ساکت بوده، می‌تواند برای کلیۀ حقوقدانان و علاقمندان به این مباحث سودمند باشد.

۶. گفتنی است که در این کتاب فقط قواعد وصیت و ارث حاکم بر ایرانیان شیعه، که مبتنی بر فقه امامیه می‌باشد، بررسی شده است و احکام وصیت و ارث اقلیت‌های مذهبی و دینی که در احوال شخصیه تابع مقررات مذهبی و دینی خود هستند مورد بحث تفصیلی واقع نشده و فقط در پاره‌ای موارد به آن‌ها اشاره شده است.