دادرسی افتراقی [واثقی و رادمان]

توضیحات

مقدمۀ کتاب «دادرسی افتراقی»

قواعد و مقررات مربوط به اطفال و نوجوانان بزهکار در همۀ نظام‌های کیفری به‌صورت افتراقی نسبت به قواعد و مقررات مربوط به اشخاص بالغ مورد توجه قانونگذاران قرار می‌گیرد. این قواعد در ابعاد ماهوی، شکلی متجلی می‌شود و از لحاظ کیفرشناسی و جرم‌شناسی نیز حائز اهمیت و قابل بررسی است. از لحاظ سیاست جنایی، دیدگاه قانونگذاران در همۀ نظام‌های حقوقی نسبت به این دسته از قواعد یکسان نبوده، بلکه با تکیه بر مبنای دینی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی متفاوت می‌باشد و هر کشوری با عنایت به مبانی مذکور نظام حقوقی مربوط به اطفال و نوجوانان را تهیه و تنظیم می‌نماید.

صرف نظر از دیدگاه قانونگذار در مقررات ماهوی، از نظر شکلی، پیش‌بینی دادرسی کیفری به‌صورت افتراقی برای اطفال و نوجوانان اهمیت بیشتری دارد. از این منظر، اکثر کشورها و نظام‌های حقوقی در جهان قائل به تشکیل دادگاه‌های اختصاصی برای رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان می‌باشند و به همین منظور دادگاه اطفال به معنای واقعی در این کشورها اختصاصی می‌باشند.

در کشور ایران، در نظام حقوقی قبل از انقلاب، دیدگاه قانونگذار در قانون سال ۱۳۳۸ بر همین مبنا شکل گرفته و به‌صورت قانون در آمده بود، لیکن پس از انقلاب اسلامی‌، در نظام دادرسی کیفری جدید، دادگاه‌های اطفال منحل گردیده و به جرایم اطفال در دادگاه‌های کیفری عمومی‌ رسیدگی می‌شود. لیکن قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال ۱۳۹۲ در چند ماده مقررات و قواعد افتراقی برای رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان پیش‌بینی نموده است.

از منظر قانونگذار، رویکرد قانون جدید بر مبنای تشکیل دادگاه اطفال به‌عنوان یک مرجع اختصاصی شکل نگرفته، بلکه در هر شهرستان، دادگاه کیفری ۲ را که قاضی آن دارای ابلاغ ویژه از رییس قوۀ قضاییه باشد، برای رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان تخصیص داده است. بنابراین، از این جهت بر رویکرد قانونگذار ایراد وارد است. نکتۀ حائز اهمیت پیش‌بینی یک مشاور برای دادگاه ویژۀ اطفال است که این رویکرد قانونگذار نیز جدید است.

در ارتباط با انجام تحقیقات مقدماتی و صدور قرار تأمین علیه متهم طفل یا نوجوان در قانون جدید مقررات و قواعد جدیدی پیش‌بینی شده که البته اقتباس از قانون سال ۱۳۳۸ می‌باشد. به‌علاوه، قضات رسیدگی‌کننده به جرائم اطفال نیز باید دارای شرایط خاص باشند و از همه مهم‌تر تشکیل پروندۀ شخصیت متهم طفل یا نوجوان است که در همۀ جرائم جنبۀ الزامی‌ پیدا کرده است. همچنین مقررات متفاوت دیگری نیز در قانون جدید وجود دارد که فرصت پرداختن به همۀ آن‌ها در این چکیده وجود ندارد.

قواعد و مقررات افتراقی اطفال و نوجوانان بزهکار در درس اختیاری یک‌واحدی تحت عنوان «دادرسی‌های اختصاصی کیفری« به دانشجویان در دانشکدۀ حقوق دانشگاه شهید بهشتی ارائه می‌شود که بخشی از محتوای درس مذکور در قالب دادرسی افتراقی اطفال و نوجوانان بزهکار تدریس می‌شود.

منابع فراوانی در خصوص دادرسی افتراقی اطفال و نوجوانان در کشور وجود ندارد . به همین جهت، جناب آقایان دکتر محسن واثقی، عضو هیأت علمی‌ دانشگاه پیام نور، و دکتر امین رادمان، عضو هیئت علمی‌ دانشگاه آیندگان، تلاش نمودند تا دادرسی افتراقی اطفال و نوجوانان معارض قانون را به‌صورت کتاب به جامعۀ حقوقی ایران عرضه نمایند.